Ծրագիրն իրականացվում է ամերիկյան Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամի (National Endowment for Democracy) օժանդակությամբ:

Այս ծրագրի նպատակն է բացահայտել եւ համակարգել տեղեկություններ Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակ զորակոչված եւ այնտեղ մահացած զինվորների եւ զինվորակաների մահացությունների պատմությունները, վերլուծել եւ համակարգել պատճառները, հրապարակայնություն ապահովել այդ ծավալուն ուսումնասիրության եւ բանակում տեղի ունեցած սպանություների եւ ինքնասպանություների մասին, ինչպես նաեւ այդ ուսումնասիրության եւ վերլուծությունների հիման վրա կազմել բանակում զինծառայողների ծառայության պայմանների բարելավման առաջարկություններ` ուղղված ՀՀ իշխանություններին: Այսօրինակ հետազոտությունների փորձը կիրառել նաեւ այլ մարզերում համանման հետազոտությունների իրականացման համար:

Ծրագրի երկարաժամկետ ազդեցության ակնկալիքն այն է, որ բանակում ոչ մարտական իրավիճակներում զինվորականների եւ զինվորների սպանությունների եւ ինքնասպանությունների թիվը կնվազի:

Կարիքի հիմնավորումը

Չնայած Հայաստանը արդեն 21 տարի է ինչ ժողովրդավարացում է հայտարարել, երկիրը ժողովրդավարությունից մնում է բավականաչափ հեռու. բազմիցս  խախտվում են մարդկանց խոսքի ազատության, տեղաշարժման, հանրահավաքների, կյանքի, աշխատանքի, արդար դատավարության եւ այլ իրավունքները: Ի տարբերություն հայաստանյան հասարակական կյանքի եւ իշխանությունների գործողությունների բազմաթիվ ոլորտների, որոնք հնարավոր է հասարակական մոնիտորինգի ենթարկել, Հայաստանի բանակը մնում է քաղաքացիական հասարակության կառույցների համար համեմատաբար նվազ մատչելի կառույց: Իշխանությունները բանակի ներսում տեղի ունեցող անօրինական փոխհարաբերությունները, զինվորների եւ սպաների սպանություններն ու ինքնասպանությունների դեպքերի դրդապատճառբները ջանում են հնարավորինս փակ պահել հասարակությունից, հասարակական կազմակերպություների մուտքը բանակ հնարավորինս սահմանափակել, իսկ ավելի շատ` արգելել, հաճախ այս արգելքները մեկնաբանելով այնպես, որ Հայաստանը շրջապատված է մի քանի թշնամի պետություններով, գտնվում է սառեցված կոնֆլիկտի գոտում ու բանակի ներսում տիրող կացության ուսումնասիրությունները եւ մանավանդ դրանց մասին հրապարակումներն ու քննադատությունները զինվորականների եւ իշխանությունների հասցեին, իբր, վտանգում են Հայաստանի ազգային անվտանգությունը:

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» Ակումբի նախնական դիտարկումների արդյունքում, որոնք արվել են ավելի քան 12 տարի շարունակ` ակումբի ստեղծման ժամանակներից, պարզվել է, որ ղարաբաղյան պատերազմի 1994 թվի մայիսի 12-ի հրադադարից հետո բանակում մահացել, սպանվել կամ ինքնասպանություն է գործել ավելի քան հազար զինվորական, հիմնականում ժամկետային զինծառայող զինվորներ, որոնք զորակոչվում են բանակ երկու տարով, ինչպես նաեւ` սպաներ, որոնք պայմանագրային ծառայողներ են եղել: Անցած 4 տարիներին բանակային մահերի վիճակագրությունը հետեւյալն է.

Զինադադարից հետո Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակ զորակոչված եւ մահացած զինվորների եւ սպաների թիվը զանազան տվյալներով գերազանցում է 150 հոգին: Պաշտոնական հարցումների բոլոր փորձերն ապարդյուն են անցնում, պատասխանում են, թե դրանք ծառայողական գաղտնիքներ են: Մեզ եւ իրավապաշտպան մի շարք կազմակերպություններին հայտնի են բազմաթիվ գործեր, երբ բանակում սպանվածների հարազատները դատարաններում վիճարկել են սպանության կամ մահվան պատճառները, կամ չեն ընդունել այդ գործերով մեղադրված դատված եւ դատապարտված անձանց մեղավորությունը եւ այլն: Պաշտոնական եզրակացությամբ` ինքնասպանություններ գործած զինվորականների ծնողները կամ հարազատները հիմնակնում չեն ընդունում այդ պատճառը, որպես զինվորականի մահվան իրական պատճառ:

Միայն այս դեպքերի համակողմանի ուսումնասիրությունն ու դրանցից քաղված դասերը կարող են դառնալ հրապարակայնության հիման վրա ամրապնվող ազգային անվտանգության բաղադրիչ:

Ծրագրի հեռահար նպատակը.

Հետազոտական, հանրային իրազեկման, եւ շահերի պաշտպանության հնարավոր գործիքների միջոցով հասնել նրան, որ բանակում զինվորականների սպանությունների, ինքնասպանությունների եւ մահվան դեպքերը նվազեն:

Ծրագրային գործողությունները.

1. Հավաքել Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակում 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ ծրագրի իրականացման պահը սպանված, մահացած կամ ինքնասպանություն գործած բոլոր զինվորների եւ զիվորականների մասին բոլոր հնարավոր տեղեկությունները. բերանացի վկայություններ, մահվան մասին տեղեկություններ, դատական եւ այլ փաստաթղթեր, լուսանկարներ, գծագրեր, նկարագրեր: Յուրաքանչյուր մահացածի կամ սպանվածի մասին կազմվելու է առանձին գործ` թղթապանակ, իսկ համակարգչում լինելու է դրա էլեկտրոնային տարբերակը:

Տեղեկատվության հավաքման համար հարկավոր  օգտագործել հետեւյալ գործիքները.

• Հայտարարություններ տեղական հեռուստաընկերություների եւ ռադիոկայանների միջոցով, որոնցով կիրազեկվի, որ բանակում սպանվածների ընտանիքների անդամները կարող են դիմել Ակումբ` ակումբի մասնագետների այցելությունները կազմակերպելու համար:
• Իրավապաշտպան ՀԿ-ներից, իրավաբաններից եւ փաստաբաններից  ունեցած տեղեկությունների ստացում տուժածների ընտանիքների եւ դեպքերի մասին:
• Պետական եւ պաշտոնական ատյաններին տեղեկության հարցումներ` տուժածների թիվը եւ հասցեները իմանալու համար:
• Այցելություններ Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերի բոլոր քաղաքային համայնքեր եւ գյուղական համայնքների կեսից ավելին, համայնքների ակտիվ բնակիչների հետ հանդիպումների եւ նրանցից նախնական տեղեկություններ ստանալու համար:
• Հիմնական այցելություններ` բանակում սպանվածների ընտանիքներ: Որոշ դեպքերում նրանց ցանկության դեպքում ծրագրի մասնագետները նրանց կընդունեն ակումբում: Այս հանդիպումների ընթացքում հավաքվելու են ծրագրի հիմնական տեղեկւթյունները, որոնք են.
  • Բանակում սպանության, մահվան կամ ինքնասպանության դեպքերի ժամկետները, հանգուցյալի անուն-ազգանունը, հասցե,
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի պաշտոնական նկարագիրը, որ հաղորդվել է ազգականին:
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի ոչ պաշտոնական նկարագիրը, որ ունի ազգականը, եթե համաձայն չէ պաշտոնական վարկածի հետ:
  • Զինվորականի մահվանն առնչվող բոլոր առկա փաստաթղթերի, նկարների, լուսանկարների պատճենները:
  • Կոնկրետ դեպքի հետ հնարավոր առնչություն ունեցած պաշտոնական հետաքննության, դատական գործի նյութերի պատճենները, եթե այդպիսիք կան:
  • ԶԼՄ հրապարակումները կոնկրետ դեպքի մասին, եթե դրանք կան ազգակաների մոտ կամ համացանցում:
  • Համակարգել եւ դասակարգել ստացված տեղեկությունները` ըստ մահվան տեսակների, ձեւերի, պաշտոնական եւ ոչպաշտոնական վարկածների, ժամանակագրության, աշխարհագրության, տուժածների զինվորական, սոցիալական կարգավիճակների եւ այլն: Կազմվելու են հատուկ աղյուսակներ մատյաններ, որոնցում արվելու է դեպքերի դասակարգումը վերոհիշյալ չափանիշներով:

2. Իրավիճակի փոփոխմանն ուղղված երկարաժամկետ ազդեցության մշակման գործողություններ:

• Կատարել դեպքերի պատճառների եւ տեղի ունեցած հետաքննությունների վերլուծություն:
• Այս վերլուծությունների հիման վրա կազմել համանման դեպքերի կանխարգելման, իրավիճակի փոփոխություններին ուղղված առաջարկությունների փաթեթ, ուղղված ՀՀ օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններին` օրենքներում եւ կառավարության որոշումներում համապատասխան փոփոխությունների կատարման առաջարկներ:

3. Տեղական հեռուստատեսությամբ եւ լույս ընծայվելիք գրքի միջոցով հանրային իրազեկում իրականացնել կատարվող աշխատանքների, ստացված արդյունքների, փորձագետների կատարած վերլուծությունների եւ առաջարկների մասին:

• Լույս ընծայել 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ լույս ընծայման պահը բանակում մահացած, սպանված կամ ինքնասպանություն գործած զինվորների տվյալներով կատալոգ` գիրք, որտեղ զետեղվեն հավաքված տեղեկությունները: Գիրքը տարածել տուժածների ընտանիքներին, պետական եւ համայնքային իշխանություններին, ոլորտային հասարակական կազմակերպություններին, «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության եւ այլ ակտիվիստներին:
• Ծրագրի մեկնարկին ունենալ 1 հեռուստահաղորդում տեղական հետոռուստաընկլերություններից մեկի եթերում, որով կբացատրվի հանրությանը, թե ինչ ծրագիր է իրականացվում, ինչ նպատակներ ունի այն, եւ ի՞նչ են ակնկալում ծրագիրն իրականացնողները հանրությունից:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում տեղական հեռուստատեսություններից մեկի հետ կազմակերպել 2 հեռուստահաղորդում, որոնցում կներկայացվեն ուսումնասիրությունների, հավաքված տեղեկությունների, դրանց վերլուծությունների արդյունքները եւ բարեփոխումների առաջարկություններն` ուղղված իշխանություններին:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում, մինչեւ վերլուծությունների ու առաջարկությունների փաթեթի վերջնական բովանդակության կազմումը ուսումնասիրման մարզերի մի քանի քաղաքներում կազմակերպել կլոր սեղան-քննարկումներ:
  • Մասնակիցները. ծրագրի փորձագետներ, շահագրգիռ հասարակական կազմակերպություններ, պետական եւ տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչներ, ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչներ, դատախազության ներկայացուցիչներ, մահացած զինվորականների ազգականներ, լրագրողներ:
  • Քննարկումների թեման լինելու է. Կատարված ուսումնասիրության ներկայացում, Վերլուծությունների եւ առաջարկությունների նախագծի ներկայացում: Կարծիքներ, հարցուպատասխան: Քննարկումների ժամանակ հնչած կարծիքների, դիտողությունների, հնարավոր քննադատությունների ու առաջարկների հիման վրա վերջնամշակվելու է գործողությունների այս պլանի 2-րդ կետում նշված վերլուծությունը եւ առաջարկությունների փաթեթը` ուղղված ՀՀ իշխանություններին:

Ստորեւ

Մշակված փաստաթղթեր

1. Արագածոտնի եւ Արմավիրի մարզերից 1994 թվի մայիսի 12-ից հետո մինչ օրս բանակ զորակոչված կամ պայմանագրային ծառայության անցած եւ սպանված կամ ինքնասպանություն գործած կամ անհետ կորած զինվորականների

ՑՈՒՑԱԿԸ (pdf) 2013 թվականի մայիսի 10-ի դրությամբ` ըստ Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի հետազոտությունների: (լրացման փուլում է):

Հետազոտությունը շարունակվում է, այլ դեպքերի մասին տեղեկություններ ունեցողներին խնդրում ենք հաղորդել ակումբի իրավաբաններին +374 312 50622 հեռախոսահամարով, կամ arina27527@mail.ru հասցեով:

2. Տեղեկությունների հարցաթերթիկը, (pdf), մշակել են Ակումբի իրավաբանները եւ «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության ակտիվիստները:

Այս եռամյա ծրագրի շրջանակներում նախատեսված է.

1. 2010-2013 թթ. զարգացնել ակումբի կարողությունները, աշխատակազմը, աշխատակիցների որոշակի վերապատրաստում իրականացնել, հասնել հասարակական կազմակերպության կայուն զարգացման ռեժիմի, միջոցների հայթայթման որոշակի կայուն կարողության:

2. Հայաստանի մարզերում, դպրոցներում եւ համայնքներում ներդնել տեղեկատվության ազատության գաղափարախոսությունը: Իրականացնել հետեւյալ միջոցառումներն ու գոևրծողությունները.

ա. ՀՀ «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի ուսուցումներ ՀՀ պետական դպրոցների, համայնքյերի ղեկավարների եւ/կամ նրանց ներկայացուցիչների համար:

բ. Տեղեկատվական հարցումների հղումներ ՀՀ բոլոր մարզպետներին, բոլոր պետական դպրոցների եւ բոլոր համայնքների ղեկավարներին, ակնկալելով նրացից բյուջեների, դպրոցների խորհուրդների որոշումների, մանկավարժական խորհուրդների որոշումների, ավագանիների որոշումների եւ այլ փաստաթղթերի պատճեններ ու տեղեկություններ:

գ. Մարզպետարաններից, դպրոցներից եւ համայնքյերից, ինչպես նաեւ տեղեկություններ տնօրինող այլ պաշտոնյաներից ստացված տեղեկությունների համակարգում եւ հրապարակում ակումբի www.publicdata.am կայքում` հանրային մատչելիության համար:

դ. Ստացված հանրային նշանակության տեղեկությունների վերլուծությունները օրենքին եւ հանրային շահին համապատասխանության տեսանկյունից:

ե. ՀՀ Տեղեկատվությանա զատության մասին օրենսդրությունը հետեւողական կերպով խախտողների դեմ դատական հայցերի պատրաստում եւ համապատասխան դատական գործերի նախաձեռնում, տեղեկությունները ստանալու նպատակով:

զ. Հանրային իրազեկումներ. ՏԱ օրենք, իկրավակիրառ պրակտիկա. բոկլետների, հեռուստահոլովակների եւ հեռուստահաղորդումների պատրաստումներ եւ հեռարձակումներ:

Շարունակելի

Ծրագիրն իրականացվում է Քաունթերփարթ ինթերնեյշնլ-Հայաստան կազմակերպության (ԱՄՆ ՄԶԳ միջոցներով) օժանդակությամբ:

Ծրագրի նպատակներն են.

1. 2012 թվի խորհրդարանական ընտրություններում Գյումրիում ստեղծել երիտասարդ քաղաքացիական լրագրողների թիմ, պատրաստել եւ կրթել նրանց քաղաքացիական լրագրություն իրականացնելու համար:

2. Երիտասարդ քաղաքացիական լրագրողների վերահսկողության միջոցով հսկել նախընտրական եւ ընտրական գործընթացները, ջանալ նվազեցնել կանխամտածված կեղծիքները, ինչպես նաեւ բարձրացնել հասարակության վստահությունը ընտրությունների եւ քվեի հաշվելիության նկատմամբ:

3. Ընդարձակ հանրային իրազեկում իրականացնել Գյումրիում ընտրական ամբողջ անցուդարձի մասին հրապարակումներ անելով «Գյումրի-Ասպարեզ» օրաքերթում, ակումբի www.asparez.am կայքում, եւ Facebook վիրտուալ սոցիալական ցանցում:

Ակնկալվող արդյունքները.

ա. Քաղաքացիական լրագրություն, վիրտուալ սոցիալական ցանցերից օգտվել եւ Նոր մեդիայի որոշ գիտելիքներ կսովորեն 100-110 երիտասարդ: Նրանք կծանոթանան ընտրական օրենսգրքին եւ լրագրողների իրավունքներին ու պարտականություններին: Այս երիտասարդները իրենց գիտելիքները կներդնեն նաեւ հաջորդ` Գյումրու ՏԻՄ եւ նախագահական ընտրությունների լուսաբանման գործում:

բ. Ակումբի կայքում կլուսաբանել մեծամասնական եւ համամասնական թեկնածուների բոլոր պաշտոնական քարոզչական միջոցառումներն ու անցուդարձը Գյումրիում:

գ. Կաճի հանրային, քաղաքացիական վերահսկողությունը ընտրական գործընթացների նկատմամբ:

ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված կարգով Հայաստանի պետական բյուջեից 2005-2007 թվականներին Հայաստանի յուրաքանչյուր մարզպետ 10-ական մլն դրամ/տարեկան, իսկ 2008-ից մինչ օրս` տարեկան 20-ական մլն դրամ իրավունք է ունեցել իրեն դիմած կարիքավոր քաղաքացիներին հատկացնել դրամական օժանդակություն: Ընդհանուր առմամբ 2005-2011 թվականներին, 1,1 մլրդ դրամ է հատկացվել այս նպատակով:

Յուրաքանչյուր մարզպետ իր հայեցողությամբ ուսումնասիրում է դրամական օժանդակության խնդրագրերը եւ որոշում է կայացնում պետական բյուջեի միջոցներից օժանդակել, կամ` ոչ, ինքնուրույն է որոշում, թե ինչքան: Մեր նախնական ուսումնասիրությունների համաձայն, քաղաքացիներին հատկացված դրամական օժանդակությունները եղել են 10.000-1.200.000 դրամ, մեկ հոգուն ընկնող հատկացումների միջին չափը տարբեր է տարբեր տարիների եւ տարբեր մարզերի դեպքում: Հասարակությունը տեղյակ չէ, թե անցած տարիներին ինչպես են ծախսվել այս դրամական միջոցները, ովքեր են ստացել դրանք, որքանով են արդարացված հատկացումները, ինչպիսի անձնական կամ ընկերային կապակցություններ ունեն մարզպետները դրամական օժանդակություններ ստացածների հետ: Բազմաթիվ քաղաքացիներ բողոքում են բաշխման անարդար ձեւից, բողոքում են թե իրենց դիմումները չեն ընդունում, կամ ընդունում եւ ոչնչով չեն օգնում: Այդ բյուջետային օժանդակություններն ստացած բազմաթիվ քաղաքացիներ մնում են անտեղյակ, թե իրականում ինչ աղբյուրներից է եղել այդ ֆինանսավորումը, նրանց ճնշող մեծամասնությունը կարծում է, թե իրենց օգնում է անձամբ մարզպետը, եւ ոչ թե հարկատու հասարակությունը:

Անցած տարիներին «Ասպարեզ» ակումբը տեղեկատվական հարցումներով որոշակի տեղեկություններ ստացել է Հայաստանի մարզպետներից եւ ՀՀ Տարածքային կառավարման նախարարությունից, անգամ հենց այդ նպատակով դատական գործ է ունեցել Շիրակի մարզպետի դեմ, ու չնայած տեղեկությունները տրամադրելու մասին կնքված հաշտության համաձայնությունը, 2 տարի շարունակ տեղեկությունները չեն տրամադրվել: Ստացված այդ տեղեկությունները ամբողջական չեն եւ տարաբնույթ են, որոշներում շահառուների հասցեները չկան, մյուսներում` հատկացման կարիքը եւ այլն:

Այս ծրագրի գործողությունների պլանը հետեւյալն է.

1. Տեղեկատվական հետեւողական հարցումների միջոցով ՀՀ բոլոր մարզպետարաններից ստանալ 2005-2012թթ. ընթացքում ՀՀ պետական բյուջեի «Այլ նպաստներ բյուջեից» տողով ֆիզիկական անձանց հատկացված բոլոր դրամաշնորհների ցուցակները, շահառուների անուն-ազգանուններով, հասցեներով եւ կարիքի ձեւակերպմամբ:

2. Հրապարակել բոլոր ստացված տեղեկությունները ակումբի www.publicdata.am կայքում (դրանց մի մասն արդեն հրապարակված է այնտեղ):

3. Ուսումնասիրել ստացված տեղեկությունները, վերլուծել դրանք, պարզել օրինաչափությունները, բացահայտել կրկնություններն ու տարօրինակությունները, հատկացումների միջին չափերը ըստ տարիների եւ մարզերի, կազմել հաշվետվություններ ըստ մարզերի եւ տարիների:

3. Ուսումնասիրությունների հիման վրա մշակել դրամական միջոցների բաշխման  հրապարակային սկզբունքների նախագիծ` ուղղված կառավարությանը:

4. Տպագրել ուսումնասիրությունների եւ հաշվետվությունների ամփոփագիրք 1.000 տպաքանակով, մոտ 5-6 հարյուր էջ ծավալով: Գիրքը նախատեսվում է անվճար տարածել շահագրգիռ ՀԿ-ներին, լրագրողներին, ԶԼՄ-ներին, պետական եւ տեղական ինքնակառավարման մարմիններին:

5. Մարզային 8 հեռուստաընկերությունների եթերում հեռուստատեսային քննարկումներ ունենալ կատարված ուսումնասիրությունների, առաջարկությունների փաթեթի եւ բյուջեի միջոցների բաշխումների հրապարակայնության ապահովման մասին:

6. Բոլոր 10 մարզկենտրոններում պետական, համայնքային իշխանությունների, հասարակական կազմակերպությունների, լրագրողների եւ անհատ քաղաքացիների մասնակցությամբ անցկացնել ուսումնասիրությունների արդյունքների, գրքի եւ դրամական միջոցների բաշխման հրապարակային սկզբունքների նախագծի շնորհանդես եւ քննարկում:

7. Մարզային քննարկումների արդյունքում դրամական միջոցների բաշխման  հրապարակային սկզբունքների վերջնամշակված տարբերակը ներկայացնել ՀՀ կառավարությանը, առաջարկելով հաստատել կառավարության որոշմամբ:

8. Ծրագրի եզրափակիչ քննարկում եւ շնորհանդես անցկացնել Երեւանում:

Ծրագիրն իրականացվում է Գյուլենկյան հիմնադրամի աջակցությամբ:

Ծրագրի նպատակն է Գյումրիում զարգացնել բանավեճի մշակույթը բարձր դասրանցիների, ուսանողության եւ այլ ակռտիվ երիտասարդության շրջանում:

Շարունակելի

Էջը թարմացվել է 2012 թվի հոկտեմբերի 17-ին: Տվյալների բազայում առկա է 90 դեպքի նկարագիր: 

Ծրագիրն իրականացվում է ամերիկյան Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամի (National Endowment for Democracy) օժանդակությամբ:

Այս ծրագրի նպատակն է բացահայտել եւ համակարգել տեղեկություններ Շիրակի մարզից բանակ զորակոչված եւ այնտեղ մահացած զինվորների եւ զինվորակաների մահացությունների պատմությունները, վերլուծել եւ համակարգել պատճառները, հրապարակայնություն ապահովել այդ ծավալուն ուսումնասիրության եւ բանակում տեղի ունեցած սպանություների եւ ինքնասպանություների մասին, ինչպես նաեւ այդ ուսումնասիրության եւ վերլուծությունների հիման վրա կազմել բանակում զինծառայողների ծառայության պայմանների բարելավման առաջարկություններ` ուղղված ՀՀ իշխանություններին: Այսօրինակ հետազոտությունների փորձը կիրառել նաեւ այլ մարզերում համանման հետազոտությունների իրականացման համար:

Ծրագրի երկարաժամկետ ազդեցության ակնկալիքն այն է, որ բանակում ոչ մարտական իրավիճակներում զինվորականների եւ զինվորների սպանությունների եւ ինքնասպանությունների թիվը կնվազի:

Կարիքի հիմնավորումը

Չնայած Հայաստանը արդեն 20 տարի է ինչ ժողովրդավարացում է հայտարարել, երկիրը ժողովրդավարությունից մնում է բավականաչափ հեռու. բազմիցս  խախտվում են մարդկանց խոսքի ազատության, տեղաշարժման, հանրահավաքների, կյանքի, աշխատանքի, արդար դատավարության եւ այլ իրավունքները: Ի տարբերություն հայաստանյան հասարակական կյանքի եւ իշխանությունների գործողությունների բազմաթիվ ոլորտների, որոնք հնարավոր է հասարակական մոնիտորինգի ենթարկել, Հայաստանի բանակը մնում է քաղաքացիական հասարակության կառուցների համար համեմատաբար նվազ մատչելի կառույց: Իշխանությունները բանակի ներսում տեղի ունեցող անօրինական փոխհարաբերությունները, զինվորների եւ սպաների սպանություններն ու ինքնասպանությունների դեպքերի դրդապատճառբները ջանում են հնարավորինս փակ պահել հասարակությունից, հասարակական կազմակերպություների մուտքը բանակ հնարավորինս սահմանափակել, իսկ ավելի շատ` արգելել, հաճախ այս արգելքները մեկնաբանելով այնպես, որ Հայաստանը շրջապատված է մի քանի թշնամի պետություններով, գտնվում է սառեցված կոնֆլիկտի գոտում ու բանակի ներսում տիրող կացության ուսումնասիրությունները եւ մանավանդ դրանց մասին հրապարակումներն ու քննադատությունները զինվորականների եւ իշխանությունների հասցեին, իբր, վտանգում են Հայաստանի ազգային անվտանգությունը:

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» Ակումբի նախնական դիտարկումների արդյունքում, որոնք արվել են ավելի քան 10 տարի շարունակ` ակումբի ստեղծման ժամանակներից, պարզվել է, որ ղարաբաղյան պատերազմի 1994 թվի մայիսի 12-ի հրադադարից հետո բանակում մահացել, սպանվել կամ ինքնասպանություն է գործել ավելի քան հազար զինվորական, հիմնականում ժամկետային զինծառայող զինվորներ, որոնք զորակոչվում են բանակ երկու տարով, ինչպես նաեւ` սպաներ, որոնք պայմանագրային ծառայողներ են եղել: Միայն 2010 թվին Հայաստանի բանակում զոհվել է 44 զինծառայող, որոնցից 10-ը` ըստ պաշտոնական հաղորդագրությունների, զոհվել են ղարաբաղյան ռազմաճակատում` Ադրբեջանական զինված ուժերի հետ տեղային բախումերի արդյունքում եւ նշանառուների եւ դիվերսանտների կրակոցներից: Մյուս 34 զինվորականները սպանվել են կամ ինքնասպանություն են գործել բանակում առկա փոխհարաբերությունների, ապօրինությունների եւ հանցագործությունների ու բարոյահոգեբանական իրավիճակի պատճառով:

Զինադադարից հետո Շիրակի մարզից բանակ զորակոչված եւ մահացած զինվորների եւ սպաների թիվը զանազան տվյալներով գերազանցում է 100 հոգին: Ղարաբաղյան պատերազմի տարիներին Շիրակի մարզից զոհվել է տարբեր տվյալներով 118-150 հոգի: Խաղաղ պայմաններում` անցած 17 տարիներին բանակում մահացածների ընդհանուր թվի մասին չկա որեւէ պաշտոնական տեղեկություն: Պաշտոնական հարցումների բոլոր փորձերն ապարդյուն են անցնում, պատասխանում են, թե դրանք ծառայողական գաղտնիքներ են: Մեզ եւ իրավապաշտպան մի շարք կազմակերպություններին հայտնի են բազմաթիվ գործեր, երբ բանակում սպանվածների հարազատները դատարաններում վիճարկել են սպանության կամ մահվան պատճառները, կամ չեն ընդունել այդ գործերով մեղադրված դատված եւ դատապարտված անձանց մեղավորությունը եւ այլն: Պաշտոնական եզրակացությամբ` ինքնասպանություններ գործած զինվորականների ծնողները կամ հարազատները հիմնակնում չեն ընդունում այդ պատճառը, որպես զինվորականի մահվան իրական պատճառ:

Այս ոլորտի տեղեկատվության, դեպքերի դասակարգման, պատճառների ուսումնասիրման, վերլուծությունների, հանրային իրազեկման եւ իշխանություններին այսօրինակ ուսումնասիրությունների հիման վրա արված համակարգային փոփոխությունների առաջարկ Հայաստանյան քաղաքացիական հասարակության պրակտիկայում դեռ չի եղել: Խնդիրը մտահոգում է շատ շատերին եւ մանրամասն ուսումնասիրման, վերլուծման ու լուծման կոնկրետ առաջարկությունների կարիք ունի: Միայն այս դեպքերի համակողմանի ուսումնասիրությունն ու դրանցից քաղված դասերը կարող են դառնալ հրապարակայնության հիման վրա ամրապնվող ազգային անվտանգության բաղադրիչ:

Ծրագրի հեռահար նպատակը.

Հետազոտական, հանրային իրազեկման, եւ շահերի պաշտպանության հնարավոր գործիքների միջոցով հասնել նրան, որ բանակում զինվորականների սպանությունների, ինքնասպանությունների եւ մահվան դեպքերը նվազեն:

Ծրագրային գործողությունները.

1. Հավաքել Շիրակի մարզից բանակում 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ ծրագրի իրականացման պահը սպանված, մահացած կամ ինքնասպանություն գործած բոլոր զինվորների եւ զիվորականների մասին բոլոր հնարավոր տեղեկությունները. բերանացի վկայություններ, մահվան մասին տեղեկություններ, դատական եւ այլ փաստթղթեր, լուսանկարներ, գծագրեր, նկարագրեր: Յուրաքանչյուր մահացածի կամ սպանվածի մասին կազմվելու է առանձին գործ` թղթապանակ, իսկ համակարգչում լինելու է դրա էլեկտրոնային տարբերակը:

Տեղեկատվության հավաքման համար հարկավոր  օգտագործել հետեւյալ գործիքները.

• Հայտարարություններ տեղական հեռուստաընկերություների եւ ռադիոկայանների միջոցով, որոնցով կիրազեկվի, որ բանակում սպանվածների ընտանիքների անդամները կարող են դիմել Ակումբ` ակումբի մասնագետների այցելությունները կազմակերպելու համար:
• Իրավապաշտպան ՀԿ-ներից, իրավաբաններից եւ փաստաբաններից  ունեցած տեղեկությունների ստացում տուժածների ընտանիքների եւ դեպքերի մասին:
• Պետական եւ պաշտոնական ատյաններին տեղեկության հարցումներ` տուժածների թիվը եւ հասցեները իմանալու համար:
• Այցելություններ Շիրակի մարզի բոլոր 119 համայքներ, համայնքի ակտիվ բնակիչների հետ հանդիպումների եւ նրանցից նախնական տեղեկություններ ստանալու համար:
• Հիմնական այցելություններ` բանակում սպանվածների ընտանիքներ: Որոշ դեպքերում նրանց ցանկության դեպքում ծրագրի մասնագետները նրանց կընդունեն ակումբում: Այս հանդիպումների ընթացքում հավաքվելու են ծրագրի հիմնական տեղեկւթյունները, որոնք են.
  • Բանակում սպանության, մահվան կամ ինքնասպանության դեպքերի ժամկետները, հանգուցյալի անուն-ազգանունը, հասցե,
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի պաշտոնական նկարագիրը, որ հաղորդվել է ազգականին:
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի ոչ պաշտոնական նկարագիրը, որ ունի ազգականը, եթե համաձայն չէ պաշտոնական վարկածի հետ:
  • Զինվորականի մահվանն առնչվող բոլոր առկա փաստաթղթերի, նկարների, լուսանկարների պատճենները:
  • Կոնկրետ դեպքի հետ հնարավոր առնչություն ունեցած պաշտոնական հետաքննության, դատական գործի նյութերի պատճենները, եթե այդպիսիք կան:
  • ԶԼՄ հրապարակումները կոնկրետ դեպքի մասին, եթե դրանք կան ազգակաների մոտ կամ համացանցում:
  • Համակարգել եւ դասակարգել ստացված տեղեկությունները` ըստ մահվան տեսակների, ձեւերի, պաշտոնական եւ ոչպաշտոնական վարկածների, ժամանակագրության, աշխարհագրության, տուժածների զինվորական, սոցիալական կարգավիճակների եւ այլն: Կազմվելու են հատուկ աղյուսակներ մատյաններ, որոնցում արվելու է դեպքերի դասակարգումը վերոհիշյալ չափանիշներով:

2. Իրավիճակի փոփոխմանն ուղղված երկարաժամկետ ազդեցության մշակման գործողություններ:

• Կատարել դեպքերի պատճառների եւ տեղի ունեցած հետաքննությունների վերլուծություն:
• Այս վերլուծությունների հիման վրա կազմել համանման դեպքերի կանխարգելման, իրավիճակի փոփոխություններին ուղղված առաջարկությունների փաթեթ, ուղղված ՀՀ օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններին` օրենքներում եւ կառավարության որոշումներում համապատասխան փոփոխությունների կատարման առաջարկներ:

3. Տեղական հեռուստատեսությամբ եւ լույս ընծայվելիք գրքի միջոցով հանրային իրազեկում իրականացնել կատարվող աշխատանքների, ստացված արդյունքների, փորձագետների կատարած վերլուծությունների եւ առաջարկների մասին:

• Լույս ընծայել 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ լույս ընծայման պահը բանակում մահացած, սպանված կամ ինքնասպանություն գործած զինվորների տվյալներով կատալոգ` գիրք, որտեղ զետեղվեն հավաքված տեղեկությունները: Գիրքը տարածել տուժածների ընտւանիքներին, պետական եւ համայնքային իշխանություններին, ոլորտային հասարակական կազմակերպություններին, «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության եւ այլ ակտիվիստներին:
• Լույս ընծայել դեպքերի ուսումնասիրությունների մասին փորձագիտական վերլուծություններով եւ առաջարկություններով գրքույկ եւ անվճար տարածել դրանք:
• Ծրագրի մեկնարկին ունենալ 1 հեռուստահաղորդում եւ մեկ ռադիո հաղորդում, որոնցով կբացատրի հանրությանը, թե ինչ ծրագիր է մեկնարկում, ինչ նպատակներ ունի այն եւ, ի՞նչ են ակնկալում ծրագիրն իրականացնողները հանրությունից:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում տեղական հեռուստատեսություններից մեկի հետ կազմեկերպել 2 հեռուստահաղորդում, որոնցում կներկայացվեն ուսումնասիրությունների, հավաքված տեղեկությունների, դրանց վերլուծւթյունների արդյունքները եւ բարեփոխումների առաջարկություններն` ուղղված իշխանություններին:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում, մինչեւ վերլուծությունների ու առաջարկությունների փաթեթի վերջնական բովանդակության կազմումը  Գյումրիում, Վանաձորում եւ Երեւանում կազմակերպել 3 կլոր սեղան-քննարկումներ:
  • Մասնակիցները. ծրագրի փորձագետներ, շահագրգիռ հասարակական կազմակերպություններ, պետական եւ տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչներ, ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչներ, դատախազության ներկայացուցիչներ, մահացած զինվորականների ազգականներ, լրագրողներ:
  • Քննարկումների թեման լինելու է. Կատարված ուսումնասիրության ներկայացում, Վերլուծությունների եւ առաջարկությունների նախագծի ներկայացում: Կարծիքներ, հարցուպատասխան: Քննարկումները հեռարձակվելու են onlain ինտերնետային հեռուստաալիքով: Իսկ տեսագրությունը պահվելու է ինտերնետային արխիվում: Քննարկումների ժամանակ հնչած կարծիքների, դիտողությունների, հնարավոր քննադատությունների ու առաջարկների հիման վրա վերջնամշակվելու է գործողությունների այս պլանի 2-րդ կետում նշված վերլուծությունը եւ առաջարկությունների փաթեթը` ուղղված ՀՀ իշխանություններին:

• Ծրագրի վերջին շաբաթում կազմակերպել ծրագրի եզրափակիչ շնորհանդես Գյումրիում: Ներկայացնել ծրագրի արդյունքում ստեղծված գրքերը, որոնց մեջ զետեղված են Շիրակի մարզից հրադադարի պայմաններում սպանված զիվորականների պատմությունները եւ կատարված վերլուծությունների եւ առաջարկությունների փաթեթը:

Ստորեւ

Մշակված փաստաթղթեր

1. Շիրակի մարզի տարածքից 1994 թվի մայիսի 12-ից հետո մինչ օրս բանակ զորակոչված կամ պայմանագրային ծառայության անցած եւ սպանված կամ ինքնասպանություն գործած կամ անհետ կորած զինվորականների

ՑՈՒՑԱԿԸ (pdf) 2012 թվականի հոկտեմբերի 17-ի դրությամբ` ըստ Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի հետազոտությունների:

Հետազոտությունը շարունակվում է, այլ դեպքերի մասին տեղեկություններ ունեցողներին խնդրում ենք հաղորդել ակումբի իրավաբաններին +374 312 50622 հեռախոսահամարով, կամ lena.khachatryan@asparez.am հասցեով:

2. Հավաքված գործերը ըստ վերոհիշյալ ցուցակի

001. Արմեն Միշայի Իգիթյան, (pdf)

002. Սերգեյ Հայկի Ղազարյան, (pdf)

003. Արթուր Բաբկենի Կոշտոյան, (pdf)

004. Արթուր Հայկի Բարսեղյան, (pdf)

005. Համլետ Էլբակի Ադլյան, (pdf)

006. Մամիկոն Մենթոնի Ավետիսյան, (pdf)

007. Մարտին Կարապետի Վարդերեսյան, (pdf)

008. Կարեն Հենրիկի Մալխասյան, (pdf)

009. Միհրան Արմենի Մարգարյան, (pdf)

010. Սամվել Սահակի Թադեւոսյան, (pdf)

011. Սամվել Ժորայի Խաչատրյան, (pdf)

012. Խաչատուր Վարդանի Մելիքյան, (pdf)

013. Ալեքսան Վոլոդիայի Մկրտչյան, (pdf)

014. Արտյոմ Մարտիկի Առաքելյան, (pdf)

015. Ալբերտ Թորոսի Թորոսյան, (pdf)

016. Վարուժան Սուլեյմանի Դավթյան, (pdf)

017. Կարեն Սամսոնի Թորոսյան, (pdf)

018. Թորգոմ Մուշեղի Սարուխանյան, (pdf)

019. Արմեն Լյովայի Վարդանյան, (pdf)

020. Սեդրակ Սեմյոնի Չեչենով, (pdf)

021. Մնացական Վռամի Ղազարյան, (pdf)

022. Արմեն Վանիկի Պետրոսյան, (pdf)

023. Սայաթ Սենիկի Վարդանյան, (pdf)

024. Արտյոմ Դերենիկի Վարդանյան, (pdf)

025. Տիգրան Մերուժանի Հովսեփյան, (pdf)

026. Սենիկ Հովհաննեսի Վարդերեսյան, (pdf)

027. Գալուստ Մանվելի Սերոբյան, (pdf)

028. Արմենակ Իշխանի Հովսեփյան, (pdf)

029. Կարեն Ռուբիկի Առաքելյան, (pdf)

030. Սերգեյ Զավիկի Մանուկյան, (pdf)

031. Սամվել Վաղինակի Ջնդոյան, (pdf)

032. Սոս Նիկոլի Սարգսյան, (pdf)

033. Արամ Սերոբի Մարգարյան, (pdf)

034. Վազգեն Խաչատուրի Հունանյան, (pdf)

035. Վահան Յուրիկի Հակոբյան, (pdf)

036. Սերյոժա Յուրիկի Արեւիկյան, (pdf)

037. Գեւորգ Կարապետի Խնկոյան, (pdf)

038. Գրիշա Ավետիքի Փիլոսյան, (pdf)

039. Յուրիկ Վոլկովի Գեւորգյան, (pdf)

040. Արտակ Մամիկոնի Պողոսյան, (pdf)

041. Վարոս Ռուդիկի Ալեքյան, (pdf)

042. Հակոբ Սաշայի Փիլոսյան, (pdf)

043. Օլեյան Կարեն Դանիելի, (pdf)

044. Մեսրոպ Արտավազդի Էլամիրյան, (pdf)

045. Համլետ Հովհաննեսի Գալստյան, (pdf)

046. Գրիգոր Արզունի Մխիթարյան, (pdf)

047. Արթուր Սամվելի Մեթոյան, (pdf)

048. Կարեն Կորյունի Ավետիսյան, (pdf)

049. Հակոբ Մամբրեի Սարգսյան, (pdf)

050. Հրաչ Սամվելի Սարգսյան, (pdf)

051. Ավետիք Կոլյայի Ավետիսյան, (pdf)

052. Սարո Արմենի Սամվելյան, (pdf)

053. Հրաչյա Խաչատուրի Սուքիասյան, (pdf)

054. Արթուր Վարդանի Կարապետյան, (pdf)

055. Սուրեն Հովհաննեսի Վարդերեսյան, (pdf)

056. Վաղարշակ Ֆերդինանտի Նիկոլյան, (pdf)

057. Հայկ Մովսեսի Խաչատրյան, (pdf)

058. Ռազմիկ Լուկաշի Թորոսյան, (pdf)

059. Գագիկ Ալմադունու Սարգսյան, (pdf)

060. Վահագն Ալեքսանի Սահակյան, (pdf)

061. Ներսես Վալերիկի Գալոյան, (pdf)

062. Վարազդատ Աշոտի Հակոբյան, (pdf)

063. Հովհաննես Սամվելի Դանիելյան, (pdf)

064. Ռոլանդ Ռուբենի Կյուրեղյան, (pdf)

065. Նուրինբեկ Հովհաննեսի Սերոբյան, (pdf)

066. Դերենիկ Ալեքսանի Քալաշյան, (pdf)

067. Հովիկ Մկրտչի Սուքիասյան, (pdf)

068. Մուրադ Արքիմեդի Հարությունյան, (pdf)

069. Արման Սեյրանի Սարգսյան, (pdf)

070. Ռաֆայել Հարությունի Հարությունյան, (pdf)

071. Վահան Հովհաննեսի Ավետիսյան, (pdf)

072. Հակոբ Սամվելի Փիլոսյան, (pdf)

073. Արամայիս Սուրենի Ավետիսյան, (pdf)

074. Արսեն Մանվելի Մաթեւոսյան, (pdf)

075. Տարոն Սամվելի Ալոյան, (pdf)

076. Տիգրան Ստեփանի Մելքոնյան, (pdf)

077. Համլետ Գուրգենի Նալբանդյան, (pdf)

078. Արտավազդ Միշայի Գալոյան, (pdf)

079. Արմեն Սարգսի Հարությունյան, (pdf)

080. Արմեն Համլետի Մողրովյան, (pdf)

081. Արթուր Մանվելի Սահակյան, (pdf)

082. Արայիկ Գեւորգի Առաքելյան, (pdf)

083. Արմեն Վարդգեսի Բեյբության, (pdf)

084. Արմեն Ռաֆիկի Կարապետյան, (pdf)

085. Արտուշ Սմբատի Իգիթյան, (pdf)

086. Սերյոժա Գերասիմի Հակոբյան, (pdf)

087. Լիպարիտ Մարտիրոսի Խաժակյան, (pdf)

088. Հովսեփ Կարլենի Կարապետյան, (pdf)

089. Մանվել Աշոտի Մայլամյան, (pdf)

090. Նիկոլ Ռոբինզոնի Ստեփանյան, (pdf)

3. Տեղեկությունների հարցաթերթիկը, (pdf), մշակել են Ակումբի իրավաբանները եւ «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության ակտիվիստները:

Հեռուստահաղորդումներ.

1.  «Ցայգ» ՀԸ, հյուրեր. Արթուր Սաքունց, ՀՔԱՎ; Ժաննա Ալեքսանյան, «Լրագրողները հանուն մարդու իրավունքների» ՀԿ, Ծովինար Նազարյան, լրագրող, Լեւոն Բարսեղյան Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբ:

Ծրագիրն իրականացվել է Բաց հասարակության հիմնադրամներ-Հայաստան հիմնադրամի եւ Քաունթերփարթ ինթերնեյշնլ-Հայաստան կազմակերպության (ԱՄՆ ՄԶԳ միջոցներով) օժանդակությամբ:

Ծրագրի մասին

Տարեսկզբից ակումբի մասնագետները տեսագրել են 2011 թվականին Հայաստանի հանրային հեռուստառադիոընկերության Հ1 հեռուստաալիքի ամբողջ հեռուստաեթերը, մանրամասնությամբ վերծանել եթեր թողարկված բոլոր հեռուստահաղորդումները, դուրս գրել դրանց անվանումները, բովանդակությունները, դասակարգել գովազդայինի եւ ոչգովազդայինի, իսկ գովազդային հաղորդումները դասակարգել են առեւտրային եւ ոչառեւտրային գովազդների, յուրաքանչյուր օրվա եւ ամսվա հաշվարկով հանրագումարել են գովազդային եւ ոչգովազդային հաղորդումները, հաշվել գովազդային հաղորդումների չափը (տոկոսներով) ընդհանուր հաղորդումների ծավալում, ապա արդյունքները դիտարկել գործող գովազդային օրենսդրության համադրությամբ:

Կատարված դիտարկումների եւ նկատված խախտումների մասին պարբերաբար նամակներ եւ բողոքներ են հղվել Հայաստանի Հեռուստատեսության եւ ռադիոյի ազգային հանձնաժողովին ու Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդին, ներկայացնելով ՀՀ գովազդային օրենսդրության այն խախտումները, որոնդ դիտվել են Հ1-ի հաղորդումներում:

Բացի գովազդային օրենսդրության բազմաթիվ խախտումները, բացահայտվել է, որ 2011 թվականի ընթացքում (ինչպես եւ ավելի վաղ) հանրային Հ1 հեռուստաընկերությունը խտրական վերաբորմունք է դրսեւորել ՀՀ քաղաքացիների նկատմամբ` Երեւանում եւ հարակից տարածքներում հաղորդումները սփռելով շուրջօրյա ռեժիմով, իսկ հեռավոր մարզերում, այդ թվում Շիրակի մարզում` օրական միայն 19-21 ժամ, չհաշված տոնական որոշ օրեր, երբ հաղորդումները հեռարձակվել են շուրջօրյա:

Դիտարկումների արդյունքները երեք անգամ ներկայացվել են շահագրիռ հանրությանը Երեւանում անցկացված քննարկումների միջոցով եւ տարածվել բոլոր ԶԼՄ-ներին ու շահագրգիռ կազմակերպություններին ընդհանուր առմամբ մոտ 720 էլեկտրոնային հասցեներով:

Հաշվետվությունները` այստեղ են

1. 2011 թվի հուլիսի 28-ին, տես 1-ին հաշվետվության օրինակը` PDF ձեւաչափով;

2. 2011 թվի հոկտեմբերի 23-ին, տես 2-րդ հաշվետվության օրինակը` PDF ձեւաչափով;

3. 2011 թվի դեկտեմբերի 23-ին, տես 3-ին հաշվետվության օրինակը` PDF ձեւաչափով:

2012 թվականին ակումբը շարունակեց դիտարկումները եւ հոկտեմբերի 9-ին հրապարակեց 2012 թվի առաջին հաշվետվությունը.

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը շարունակում է հանրային Հ1 հեռուստաընկերության եթերում գովազդային ծավալների եւ զետեղման մոնիտորինգը: Հոկտեմբերի 9-ին ներկայացված հանրային հաշվետվության մեջ ներկայացվեցին 2011 թվականի գովազդային ամբողջական ծավալների եւ հեռարձակված գովազդի (ներառյալ հովանավորչական գովազդումների) հանրագումարային ցուցանիշները, միավոր գովազդային ժամանակի դիմաց հեռուստաընկերության եկամուտները, ինչպես նաեւ 2011 եւ 2012 թվականների մայիս եւ հունիս ամիսների համեմատական վերլուծությունները:

Ըստ դիտարկումների պարզվել է, որ.

Ա. Հ1 հեռուստաալիքը վերացրել է Շիրակի մարզի բնակիչների նկատմամբ կիրառված խտրականությունը, որ առկա էր գրեթե 10 տարի, եւ արձանագրվել էր 2011 թվականի մոնիտորինգի արդյունքում. այսուհետ Հ1 հեռուստաալիքի հաղորդումները Շիրակի մարզում, ինչպես եւ Երեւանում հեռարձակվում են շուրջօրյա, նախկինում Շիրակի մարզում հեռարձակված օրական 18-20 ժամի փոխարեն:

Բ 2012 թվականի մայիս եւ հունիս ամիսներին հեռարձակված հաղորդումներում գովազդը ծավալային համեմատաբար նվազ օրինազանցություններով է հեռարձակվել, քան 2011 թվականի մայիս եւ հունիս ամիսներին: Այսպես. 2011 թվի մայիսին դիտարկված հաղորդումներում նկատվել էր օրենքով սահմանված մեկ ժամ հաղորդումներում գովազդի տեւողության առավելագույն քանակի խախտումների 109 դեպք, իսկ 2012 թվի մայիսին` չի գրանցվել այդպիսի որեւէ դեպք: 2011 թվի հունիսին դիտարկված հաղորդումներում նկատվել էր օրենքով սահմանված մեկ ժամ հաղորդումներում գովազդի տեւողության առավելագույն քանակի խախտումների 74 դեպք, իսկ 2012 թվի հունիսին` 15 դեպք: Միաժամանակ հատկանշական է, որ 2011 թվականի մայիս եւ հունիս ամիսներին հեռուստահաղորդումներում գովազդի` օրենքով սահմանված առավելագույն չափը 10 րոպե էր մեկ ժամում, իսկ 2012 թվականին` 14 րոպե:

2011 թվականի նույն ամիսների համեմատ դրական տեղաշարժ է նկատվել հանրային  հեռուստաալիքի հաղորդումներում` օրենքով սահմանված գովազդի առավելագույն չափի (7%) նորմի ապահովման մասով: Այսպես. 2011 թվականի մայիսի հաղորդումներում տարբեր հաշվարկներով գովազդային հաղորդումները կազմել են եթերաժամանակի 8,34-10,73%-ը, իսկ 2012-ի մայիսին` 5,68%: 2011 թվականի հունիսի հաղորդումներում տարբեր հաշվարկներով գովազդային հաղորդումները կազմել են եթերաժամանակի 8,31-10,38%-ը, իսկ 2012-ի հունիսին` 6,69%:

Մինչեւ 20 րոպե տեւողությամբ հաղորդումները մեկից ավելի անգամ գովազդով չընդմիջելու օրենքով սահմանված նորմի մի շարք խախտումներ են արձանագրվել 2012 թվի մայիս եւ հունիս ամիսներին (այս նորմը 2011 թվականի նույն ամիսներին չէր գործում): Այսպես. 2012-ի մայիսի հաղորդումներում նկատվել է 5 հաղորդաշարերի հաղորդումների ընթացքում օրենքի այս պահանջի խախտման 22 դեպք, իսկ հունիսին` նույն հաղորդաշարի հաղորդումների ժամանակ խախտումների 38 դեպք: Այդ հաղորդաշարերն են՝ ըստ խախտումների հաճախականության. «Մերոնք», «Հայաստանի ճամփեքով», ««02» ոստիկանական հաղորդում», «Ծագումով հայեր», «Օտար ամայի ճամփեքի վրա»:

Հ1-ի հաղորդումներում 2012-ին, ինչպես եւ ամբողջ 2011-ի ընթացքում նկատվել են հնարավոր քողարկված գովազդներ, որոնք դրսեւորվել են լրատվական, գեղարվեստական, հեղինակային տարբեր հաղորդումներում այս կամ այն բրենդի, գովազդային լոգոտիպի, ընկերության կամ ծառայության անվանման ցուցադրմամբ եւ/կամ հիշատակմամբ: Այսպես.

2011 մայիսի ընթացքում հաշվարկվել է հնարավոր քողարկված գովազդային 80 օբյեկտ, որոնք հանրագումարում երեւացել են 1351 անգամ եւ հեռարձակվել են ընդհանուր առմամբ 12707 վայրկյան կամ 211,8 րոպե:

2011 հունիսի ընթացքում հաշվարկվել է հնարավոր քողարկված գովազդային 106 օբյեկտ, որոնք հանրագումարում երեւացել են 1722 անգամ եւ հեռարձակվել են ընդհանուր առմամբ 16937 վայրկյան կամ 282,3 րոպե:

2012 մայիսի ընթացքում հաշվարկվել է հնարավոր քողարկված գովազդային 92 օբյեկտ, որոնք հանրագումարում երեւացել են 665 անգամ եւ հեռարձակվել են ընդհանուր առմամբ 11011 վայրկյան կամ 183,5 րոպե:

2012 հունիսի ընթացքում հաշվարկվել է հնարավոր քողարկված գովազդային 100 օբյեկտ, որոնք հանրագումարում երեւացել են 917 անգամ եւ հեռարձակվել են ընդհանուր առմամբ 13279 վայրկյան կամ 221,3 րոպե: Այս ժամաքանակները վերոհիշյալ հաշվարկներում չեն ներառնված որպես գովազդային ժամաքանակներ:

Գ. 2011 թվականի մոնիտորինգի ընթացքում տեսագրվել են Հ1 հեռուստաալիքի 305 օրերի ընթացքում հեռարձակված բոլոր հաղորդումները` 5114 ժամ, 53 րոպե, 54 վայրկյան, եւ իսկ 60 օրերի ընթացքում հեռարձակված հաղորդումները տեսագրվել են ոչ ամբողջությամբ` 582 ժամ 52 րոպե 24 վայրկյան, ընդամենը` 5697 ժամ, 46 րոպե 18 վայրկյան: Տեսագրությունների այդ ծավալում ակումբի տրամադրության տակ է փաստացի տեսագրված 636 ժամ, 53 րոպե 22 վայրկյան գովազդ (ներառյալ հովանավորչության գովազդում):

Տարբեր մոտեցումներով կատարված հաշվարկներով, հաղորդումների տարեկան ընդհանուր ծավալում գովազդի ծավալը գերազանցել է օրենքով սահմանված առավելագույն չափը` 7 տոկոսը եւ կազմել է համապատասխանաբար` 9,95%, (305 օրերի հաշվից, միայն Շիրակի դաշտում հեռարձակված հաղորդումներից), 7,81% (305 օրերի հաշվից, օրական 24 ժամվա հաշվից, երբ գիշերային դադարները եւ չտեսագրված հատվածները հաշվվել են որպես ոչ գովազդային հաղորդում), 10,05% (305 ամբողջությամբ տեսագրված եւ 60 մասնակիորեն տեսագրված օրերի հաշվից, միայն հեռարձակված հաղորդումներից), 7,26% (305 ամբողջությամբ տեսագրված եւ 60 մասնակիորեն տեսագրված օրերի հաշվից, օրական 24 ժամվա հաշվից, երբ գիշերային դադարները եւ չտեսագրված հատվածները հաշվվել են որպես ոչ գովազդային հաղորդում):

Ելակետ ընդունելով Հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդի 2011 թվականի գործունեության վերաբերյալ տարեկան հաղորդման մեջ առկա գովազդի եւ հովանավորչական հանրագումարային եկամուտը` 930.802.800 դրամ, մի կողմից, իսկ մյուս կողմից 2011 թվականի ընթացքում մեր փաստացի տեսագրած 636 ժամ, 53 րոպե 22 վայրկյան (կամ 38.213,3 րոպե) գովազդային ժամաքանակը (ներառյալ հովանավորչական հոլովակները, բայց ոչ նկատված հնարավոր քողարկված գովազդները), պարզ հաշվարկով ստացվում է, որ որ 2011 թվականին միջին հաշվով 1 րոպե գովազդից (կամ գովազդին հավասարեցված հովանավորչական իրազեկում-գովազդ-հոլովակը) Հ1 հեռուստաալիքի միջին եկամուտը կազմել է 24.358 դրամ:

Սրա հետ մեկտեղ 2011 թվականի ընթացքում ակումբի ուսումնասիրությունների արդյունքում պարզվել է, որ Հ1 ալիքի եթերում գովազդի տեղադրման իրավունք ունեցող «Կայմ» ընկերությունը Հ1-ի եթերում տեղադրվելիք գովազդն իրացնում էր 1 րոպեի համար 140-200 հազար դրամ գնով:Այսպիսով ստացվում է, որ հանրային Հ1 հեռուստաալիքը 2011 թվականին իր եթերում տեղադրված գովազդի համար ստացել է միջին հաշվով 5,7-8,2 անգամ նվազ գումար, քան գովազդի համար միջնորդ ընկերությանը վճարել է գովազդատուն, կամ` հեռուստաընկերությունը ստացել է 4,7-7,2 անգամ պակաս եկամուտ, քան մնացել է միջնորդ ընկերությանը այդ գովազդային ժամանակն իրացնելու համար: Այլ խոսքով, Հանրային Հ1 հեռուստաալիքի եթերում տեղադրվելիք մեկ րոպե գովազդի համար գովազդատուից ստանալով միջին հաշվով 140-200 հազար դրամ, միջնորդ ընկերությունը հանրային ալիքի եթերում գովազդը տեղադրել է իր եկամտի մոտավորապես 12-17 տոկոսը հեռուստաընկերությանը տրամադրելով: Այնինչ, սեփական գովազդային ժամանակը 140-200 հազար դրամ/րոպե գնով ինքնուրույն իրացնելիս Հ1 հեռուստաընկերությունը 2011 թվականին կարող էր ունենալ 6-8 մլրդ դրամ եկամուտ, ինչը 2,5-3,8 անգամ ավելի մեծ գումար է, քան նույն տարում ստացել է պետական բյուջեից:

Դիտարկված խախտումները շտկելու եւ գովազդի իրացման ու Հ1 հեռուստաալիքի ֆինանսավորման բարելավման համար հաշվետվությունում ներկայացվել են համապատասխան առաջարկություններ` ուղղված ՀՀ Ազգային Ժողովին, ՀՌԱՀ-ին, Հայաստանի հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդին եւ Հ1 հեռուստաընկերության տնօրինությանը:

Եկամտային քաղաքականության բարելավման համար Հայաստանի հանրային հեռուստառադիոընկերության խորհրդին եւ Հ1 հեռուստաընկերության տնօրինությանը ներկայացված առաջարկությունները ներառում են տարբեր լուծումներ, այդ թվում` գովազդի իրացումն ինքնուրույն կազմակերպելը, կամ գովազդի հեռարձակումից հրաժարվելու դիմաց պետական ֆինանսավորումը համապատասխան չափով ավելացնելու գաղափարը եւ այլն:

Հաշվետվությունն ամբողջությամբ կարող եք տեսնել այստեղ է pdf ձեւաչափով:

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը շահագրգիռ է ստանալ շահագրգիռ հանրության արձագանքը այս հաշվետվությանը:

2012 թվականին իրականացվող մոնիտորինգային աշխատանքների ծրագիրն իրականացվում է Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի կամավորական ներդրումների (մոտ 4.667.000 դրամ), Քաունթերփարթ ինթերնեշնլի հայաստանյան ներկայացուցչության կողմից իրականացվող Քաղաքացիական հասարակության եւ տեղական ինքնակառավարման աջակցության ծրագրի ու Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների բնակչության առատաձեռն աջակցության շնորհիվ (7.912.000 դրամ):

Աշխարհագրությունը` Հայաստանի Շիրակի, Լոռու եւ Տավուշի մարզեր:

Slide Show