Ծրագրեր

Պաշտպանենք զինվորների իրավունքները-2

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը 2012 թվի հոկտեմբերից մինչեւ 2013 թվի սեպտեմբերն իրականացնում է «Պաշտպանենք զինվորների իրավունքները-2» ծրագիրը: Ծրագրի տեւողությունը` 1 տարի է: Դրանից առաջ ակումբը մեկ տարի շարունակ իրականացրել է համանման բովանդակությամբ մեկ այլ ծրագիր »»»:

Ծրագիրն իրականացվում է ամերիկյան Ժողովրդավարության ազգային հիմնադրամի (National Endowment for Democracy) օժանդակությամբ:

Այս ծրագրի նպատակն է բացահայտել եւ համակարգել տեղեկություններ Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակ զորակոչված եւ այնտեղ մահացած զինվորների եւ զինվորակաների մահացությունների պատմությունները, վերլուծել եւ համակարգել պատճառները, հրապարակայնություն ապահովել այդ ծավալուն ուսումնասիրության եւ բանակում տեղի ունեցած սպանություների եւ ինքնասպանություների մասին, ինչպես նաեւ այդ ուսումնասիրության եւ վերլուծությունների հիման վրա կազմել բանակում զինծառայողների ծառայության պայմանների բարելավման առաջարկություններ` ուղղված ՀՀ իշխանություններին: Այսօրինակ հետազոտությունների փորձը կիրառել նաեւ այլ մարզերում համանման հետազոտությունների իրականացման համար:

Ծրագրի երկարաժամկետ ազդեցության ակնկալիքն այն է, որ բանակում ոչ մարտական իրավիճակներում զինվորականների եւ զինվորների սպանությունների եւ ինքնասպանությունների թիվը կնվազի:

Կարիքի հիմնավորումը

Չնայած Հայաստանը արդեն 21 տարի է ինչ ժողովրդավարացում է հայտարարել, երկիրը ժողովրդավարությունից մնում է բավականաչափ հեռու. բազմիցս  խախտվում են մարդկանց խոսքի ազատության, տեղաշարժման, հանրահավաքների, կյանքի, աշխատանքի, արդար դատավարության եւ այլ իրավունքները: Ի տարբերություն հայաստանյան հասարակական կյանքի եւ իշխանությունների գործողությունների բազմաթիվ ոլորտների, որոնք հնարավոր է հասարակական մոնիտորինգի ենթարկել, Հայաստանի բանակը մնում է քաղաքացիական հասարակության կառույցների համար համեմատաբար նվազ մատչելի կառույց: Իշխանությունները բանակի ներսում տեղի ունեցող անօրինական փոխհարաբերությունները, զինվորների եւ սպաների սպանություններն ու ինքնասպանությունների դեպքերի դրդապատճառբները ջանում են հնարավորինս փակ պահել հասարակությունից, հասարակական կազմակերպություների մուտքը բանակ հնարավորինս սահմանափակել, իսկ ավելի շատ` արգելել, հաճախ այս արգելքները մեկնաբանելով այնպես, որ Հայաստանը շրջապատված է մի քանի թշնամի պետություններով, գտնվում է սառեցված կոնֆլիկտի գոտում ու բանակի ներսում տիրող կացության ուսումնասիրությունները եւ մանավանդ դրանց մասին հրապարակումներն ու քննադատությունները զինվորականների եւ իշխանությունների հասցեին, իբր, վտանգում են Հայաստանի ազգային անվտանգությունը:

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» Ակումբի նախնական դիտարկումների արդյունքում, որոնք արվել են ավելի քան 12 տարի շարունակ` ակումբի ստեղծման ժամանակներից, պարզվել է, որ ղարաբաղյան պատերազմի 1994 թվի մայիսի 12-ի հրադադարից հետո բանակում մահացել, սպանվել կամ ինքնասպանություն է գործել ավելի քան հազար զինվորական, հիմնականում ժամկետային զինծառայող զինվորներ, որոնք զորակոչվում են բանակ երկու տարով, ինչպես նաեւ` սպաներ, որոնք պայմանագրային ծառայողներ են եղել: Անցած 4 տարիներին բանակային մահերի վիճակագրությունը հետեւյալն է.

Զինադադարից հետո Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակ զորակոչված եւ մահացած զինվորների եւ սպաների թիվը զանազան տվյալներով գերազանցում է 150 հոգին: Պաշտոնական հարցումների բոլոր փորձերն ապարդյուն են անցնում, պատասխանում են, թե դրանք ծառայողական գաղտնիքներ են: Մեզ եւ իրավապաշտպան մի շարք կազմակերպություններին հայտնի են բազմաթիվ գործեր, երբ բանակում սպանվածների հարազատները դատարաններում վիճարկել են սպանության կամ մահվան պատճառները, կամ չեն ընդունել այդ գործերով մեղադրված դատված եւ դատապարտված անձանց մեղավորությունը եւ այլն: Պաշտոնական եզրակացությամբ` ինքնասպանություններ գործած զինվորականների ծնողները կամ հարազատները հիմնակնում չեն ընդունում այդ պատճառը, որպես զինվորականի մահվան իրական պատճառ:

Միայն այս դեպքերի համակողմանի ուսումնասիրությունն ու դրանցից քաղված դասերը կարող են դառնալ հրապարակայնության հիման վրա ամրապնվող ազգային անվտանգության բաղադրիչ:

Ծրագրի հեռահար նպատակը.

Հետազոտական, հանրային իրազեկման, եւ շահերի պաշտպանության հնարավոր գործիքների միջոցով հասնել նրան, որ բանակում զինվորականների սպանությունների, ինքնասպանությունների եւ մահվան դեպքերը նվազեն:

Ծրագրային գործողությունները.

1. Հավաքել Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերից բանակում 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ ծրագրի իրականացման պահը սպանված, մահացած կամ ինքնասպանություն գործած բոլոր զինվորների եւ զիվորականների մասին բոլոր հնարավոր տեղեկությունները. բերանացի վկայություններ, մահվան մասին տեղեկություններ, դատական եւ այլ փաստաթղթեր, լուսանկարներ, գծագրեր, նկարագրեր: Յուրաքանչյուր մահացածի կամ սպանվածի մասին կազմվելու է առանձին գործ` թղթապանակ, իսկ համակարգչում լինելու է դրա էլեկտրոնային տարբերակը:

Տեղեկատվության հավաքման համար հարկավոր  օգտագործել հետեւյալ գործիքները.

• Հայտարարություններ տեղական հեռուստաընկերություների եւ ռադիոկայանների միջոցով, որոնցով կիրազեկվի, որ բանակում սպանվածների ընտանիքների անդամները կարող են դիմել Ակումբ` ակումբի մասնագետների այցելությունները կազմակերպելու համար:
• Իրավապաշտպան ՀԿ-ներից, իրավաբաններից եւ փաստաբաններից  ունեցած տեղեկությունների ստացում տուժածների ընտանիքների եւ դեպքերի մասին:
• Պետական եւ պաշտոնական ատյաններին տեղեկության հարցումներ` տուժածների թիվը եւ հասցեները իմանալու համար:
• Այցելություններ Արմավիրի եւ Արագածոտնի մարզերի բոլոր քաղաքային համայնքեր եւ գյուղական համայնքների կեսից ավելին, համայնքների ակտիվ բնակիչների հետ հանդիպումների եւ նրանցից նախնական տեղեկություններ ստանալու համար:
• Հիմնական այցելություններ` բանակում սպանվածների ընտանիքներ: Որոշ դեպքերում նրանց ցանկության դեպքում ծրագրի մասնագետները նրանց կընդունեն ակումբում: Այս հանդիպումների ընթացքում հավաքվելու են ծրագրի հիմնական տեղեկւթյունները, որոնք են.
  • Բանակում սպանության, մահվան կամ ինքնասպանության դեպքերի ժամկետները, հանգուցյալի անուն-ազգանունը, հասցե,
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի պաշտոնական նկարագիրը, որ հաղորդվել է ազգականին:
  • Մահվան ժամանակի, վայրի, պատճառի ոչ պաշտոնական նկարագիրը, որ ունի ազգականը, եթե համաձայն չէ պաշտոնական վարկածի հետ:
  • Զինվորականի մահվանն առնչվող բոլոր առկա փաստաթղթերի, նկարների, լուսանկարների պատճենները:
  • Կոնկրետ դեպքի հետ հնարավոր առնչություն ունեցած պաշտոնական հետաքննության, դատական գործի նյութերի պատճենները, եթե այդպիսիք կան:
  • ԶԼՄ հրապարակումները կոնկրետ դեպքի մասին, եթե դրանք կան ազգակաների մոտ կամ համացանցում:
  • Համակարգել եւ դասակարգել ստացված տեղեկությունները` ըստ մահվան տեսակների, ձեւերի, պաշտոնական եւ ոչպաշտոնական վարկածների, ժամանակագրության, աշխարհագրության, տուժածների զինվորական, սոցիալական կարգավիճակների եւ այլն: Կազմվելու են հատուկ աղյուսակներ մատյաններ, որոնցում արվելու է դեպքերի դասակարգումը վերոհիշյալ չափանիշներով:

2. Իրավիճակի փոփոխմանն ուղղված երկարաժամկետ ազդեցության մշակման գործողություններ:

• Կատարել դեպքերի պատճառների եւ տեղի ունեցած հետաքննությունների վերլուծություն:
• Այս վերլուծությունների հիման վրա կազմել համանման դեպքերի կանխարգելման, իրավիճակի փոփոխություններին ուղղված առաջարկությունների փաթեթ, ուղղված ՀՀ օրենսդիր եւ գործադիր իշխանություններին` օրենքներում եւ կառավարության որոշումներում համապատասխան փոփոխությունների կատարման առաջարկներ:

3. Տեղական հեռուստատեսությամբ եւ լույս ընծայվելիք գրքի միջոցով հանրային իրազեկում իրականացնել կատարվող աշխատանքների, ստացված արդյունքների, փորձագետների կատարած վերլուծությունների եւ առաջարկների մասին:

• Լույս ընծայել 1994 թվի մայիսի 12-ից մինչեւ լույս ընծայման պահը բանակում մահացած, սպանված կամ ինքնասպանություն գործած զինվորների տվյալներով կատալոգ` գիրք, որտեղ զետեղվեն հավաքված տեղեկությունները: Գիրքը տարածել տուժածների ընտանիքներին, պետական եւ համայնքային իշխանություններին, ոլորտային հասարակական կազմակերպություններին, «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության եւ այլ ակտիվիստներին:
• Ծրագրի մեկնարկին ունենալ 1 հեռուստահաղորդում տեղական հետոռուստաընկլերություններից մեկի եթերում, որով կբացատրվի հանրությանը, թե ինչ ծրագիր է իրականացվում, ինչ նպատակներ ունի այն, եւ ի՞նչ են ակնկալում ծրագիրն իրականացնողները հանրությունից:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում տեղական հեռուստատեսություններից մեկի հետ կազմակերպել 2 հեռուստահաղորդում, որոնցում կներկայացվեն ուսումնասիրությունների, հավաքված տեղեկությունների, դրանց վերլուծությունների արդյունքները եւ բարեփոխումների առաջարկություններն` ուղղված իշխանություններին:
• Ծրագրի եզրափակիչ փուլում, մինչեւ վերլուծությունների ու առաջարկությունների փաթեթի վերջնական բովանդակության կազմումը ուսումնասիրման մարզերի մի քանի քաղաքներում կազմակերպել կլոր սեղան-քննարկումներ:
  • Մասնակիցները. ծրագրի փորձագետներ, շահագրգիռ հասարակական կազմակերպություններ, պետական եւ տեղական իշխանությունների ներկայացուցիչներ, ՀՀ ՊՆ ներկայացուցիչներ, դատախազության ներկայացուցիչներ, մահացած զինվորականների ազգականներ, լրագրողներ:
  • Քննարկումների թեման լինելու է. Կատարված ուսումնասիրության ներկայացում, Վերլուծությունների եւ առաջարկությունների նախագծի ներկայացում: Կարծիքներ, հարցուպատասխան: Քննարկումների ժամանակ հնչած կարծիքների, դիտողությունների, հնարավոր քննադատությունների ու առաջարկների հիման վրա վերջնամշակվելու է գործողությունների այս պլանի 2-րդ կետում նշված վերլուծությունը եւ առաջարկությունների փաթեթը` ուղղված ՀՀ իշխանություններին:

Ստորեւ

Մշակված փաստաթղթեր

1. Արագածոտնի եւ Արմավիրի մարզերից 1994 թվի մայիսի 12-ից հետո մինչ օրս բանակ զորակոչված կամ պայմանագրային ծառայության անցած եւ սպանված կամ ինքնասպանություն գործած կամ անհետ կորած զինվորականների

ՑՈՒՑԱԿԸ (pdf) 2013 թվականի մայիսի 10-ի դրությամբ` ըստ Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի հետազոտությունների: (լրացման փուլում է):

Հետազոտությունը շարունակվում է, այլ դեպքերի մասին տեղեկություններ ունեցողներին խնդրում ենք հաղորդել ակումբի իրավաբաններին +374 312 50622 հեռախոսահամարով, կամ arina27527@mail.ru հասցեով:

2. Տեղեկությունների հարցաթերթիկը, (pdf), մշակել են Ակումբի իրավաբանները եւ «Բանակն իրականում» քաղաքացիական նախաձեռնության ակտիվիստները:

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբի ինստիտուցիանալ զարգացում եւ տեղեկատվության ազատության ներդրում Հայաստանում

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը Բաց հասարակության հիմնադրամի օժանդակությամբ իրականացնում է «Ակումբի ինստիտուցիանալ զարգացում եւ տեղեկատվության ազատության ներդրում Հայաստանում» ծրագիրը:

Այս եռամյա ծրագրի շրջանակներում նախատեսված է. [...]

Քաղաքացիական վերահսկողություն ՀՀ ԱԺ ընտրություններում-Գյումրի

Ժուռնալիստների «Ասպարեզ» ակումբը 2012 թվականին իրականացնում է «Քաղաքացիական վերահսկողություն ՀՀ ԱԺ ընտրություններում Գյումրիում» ծրագիրը: [...]